Elke seisoen lewer die monitering van kunsmis-, kalk- en gipsprodukte wat in Suid-Afrika verkoop word dieselfde ongemaklike bevinding op: Sommige produkte wat aan produsente gelewer word voldoen nie aan hul geregistreerde vereistes nie.
In die mees onlangse seisoen is bevind dat ongeveer een uit elke sewe kunsmisprodukte nie voldoen aan ten minste een etiketspesifikasie nie. Produsente wat verstaan wat die wet toelaat en teen watter toelaatbare afwyking, is beter in staat om verskaffers aanspreeklik te hou en die opbrengs op een van die grootste koste-items in hul begrotings te beskerm.
Wat beteken toelaatbare afwyking en wat sê die wet?
Wet Nr. 36 van 1947 is die Wet op Kunsmis, Veevoer, Landboumiddels en Veevoermiddels in Suid-Afrika. Geen kunsmis- of kalkproduk mag geregistreer, verkoop of geadverteer word tensy dit by die Registrateur van Wet Nr. 36 geregistreer is nie. Alle produkte moet ook voldoen aan die spesifikasies wat uiteengesit is in hul registrasie.
Die wet kom vervaardigers en vermengers van kunsmis- en kalkprodukte egter tegemoet deurdat dit ’n toelaatbare afwyking gestel het vir die natuurlike variasie van die vervaardigings-, vermengings- en monsternemingsprosesse. Hierdie toleransie of toelaatbare afwyking is nie ’n toegewing om substandaardprodukte te lewer nie – dit bestaan om werklike, onvermydelike variasie as gevolg van die produksieprosesse te akkommodeer. Produkte moet steeds oor tyd op of naby hul verklaarde analise bly.
Eenvoudig gestel beteken dit dat wat op die etiket en registrasie staan, moet binne die toelaatbare afwyking beskikbaar wees in die sak kunsmis wat die produsent koop.
Die kunsmis- en kalkkwaliteit-moniteringsprojek
Dit is om hierdie rede dat Graan SA, Fertasa en die Departement van Landbou saamwerk om te monitor of vervaardigers van kunsmis en kalk by Wet Nr. 36 se stipulasies hou om so te verseker dat produsente die meeste waarde uit hul produkte kan ontsluit. Die monitering word landswyd gedoen deur monsters te neem van kunsmis- en kalkprodukte en dit deur onafhanklike laboratoriums te laat toets. Die laboratoriumtoetse word dan teen die produk se registrasiespesifikasies gemeet om seker te maak dat dit nie die minimum toelaatbare afwykings oorskry nie.
Vanjaar is 104 kunsmisprodukte getoets, waarvan 64 uit die somerreënvalgebiede kom en 40 uit die winterreënvalgebiede. In beide streke het 75% van produkte aan hul etiketwaardes voldoen.
Grafiek 1 toon die persentasie van die elemente wat afgewyk het in die produkte wat vanjaar getoets is. In 75% van die produkte wat nie voldoen het aan etiketspesifikasies nie, was fosfor (P) te min. Dit word gevolg deur swael (S) teen 67% en sink (Zn) teen 58% van die produkte wat tekorte gehad het.
Produsente word dus aangeraai om op die uitkyk te wees vir tekens dat dié elemente moontlik onderpresteer het.
Vir kalk- en gipsprodukte is daar 19 toetse gedoen waarvan 40% voldoen het aan regulasies in die somerreënvalstreke. Vanuit die winterreënvalstreke was daar geen produk wat voldoen het aan sy registrasiekriteria nie. Geen produk se chemiese samestelling was egter foutief nie. Die gips- en kalkprodukte wat die afgelope jaar nie voldoen het nie, was as gevolg van hul deeltjiegroottes wat te groot of te klein was. Produsente word aangemoedig om seker te maak dat hul kalk- en gipsprodukte se deeltjiegroottes voldoende is vir hul spesifieke grond voor toediening.
Waarvoor produsente moet oplet wanneer hulle koop
Die moniteringsprojek word jaarliks gedoen en die 2026/2027-seisoen se monsterne-
ming is reeds aan die gang. Die projek poog om maatskappye bewus te maak van hul produkkwaliteit om hulself en hul kliënte te beskerm teen enige dispute. Die projek verseker verder dat bemestingsprodukte van goeie gehalte aan produsente gelewer word. Produsente word aangeraai om op die volgende te let voordat hul kunsmis- en kalkprodukte toedien:
- Bevestig die registrasienommer. Elke wettig verkoopte kunsmis-, kalk- of gipsproduk moet ’n geldige Wet Nr. 36-registrasienommer op die etiket of bygaande dokumen-
tasie dra. Gebrek aan ’n registrasienommer is ’n onmiddellike rooi vlag. - Die etiket moet pas by die faktuur en afleweringsnota. Graad, voedingspersentasies, produktipe (bv. kalsitiese versus dolomitiese kalk) en netto massa moet identies wees met betrekking tot die etiket, die faktuur en dit wat fisies afgelewer word.
- Vra uit oor die fynheid van kalk en gips, nie net die chemie nie. Versoek die sif-analise saam met die KKE- en magnesiumsyfers – ’n hoë KKE waarborg nie ’n vinnig reagerende produk as die deeltjiegrootte te grof is nie.
- Hou bondel- of lotnommers op lêer. Indien ’n produk in die veld onderpresteer, laat die nommers produsente toe om die spesifieke aflewering na te spoor vir ’n moontlike klagte of hertoetsing.
- Wees versigtig vir pryse wat betekenisvol laer is as die mark vir ’n ekwivalente graad. Onderlewering van voedingsinhoud is een van die meer algemene maniere waarop marge stilweg verhaal word op ’n produk teen ’n afslagprys.
- Rapporteer bekommerniss Volgehoue kwaliteitsbekommernisse kan direk by die produkeienaar, Fertasa of Graan SA geopper word, en kan ingevolge Wet Nr. 36 by die Registrateur aangemeld word. Volgehoue produsenteterugvoer dra ook by tot die sukses van die projek.
Die slotsom
Wet Nr. 36 gee produsente ’n werklike, afdwingbare standaard waarby hulle verskaffers kan hou, maar dit waarborg nie dat elke sak of vrag perfek sal wees nie. ’n Klein, wettige en toelaatbare afwyking van die etiket is normaal.
Die wet verseker wel dat ’n produsent wat die registrasienommer nagaan, ’n bondelspe-
sifieke sertifikaat van ontleding aanvra en rekords hou van wat werklik afgelewer is, beide die reg en die papierspoor het om ’n verskaffer uit te daag wanneer ’n produk buite die bepalings van die wet en die etiket val.
