HUB, Graan SA
EEN VAN DIE GEDAGTES WAT MY DIE MEESTE BYBLY NA AANLEIDING VAN DIE ONLANGSE AFMA-FORUM IS DAT ONS LANDBOUMEDEDINGENDHEID MOET HEROORWEEG. TE DIKWELS BESKOU ONS GRAAN, VLEIS, SUIWEL EN VERWER-
KING AS AFSONDERLIKE BEDRYWE, MAAR VERBRUIKERS KOOP VOEDSEL, NIE KOMMODITEITE IN ISOLASIE NIE.
Internasionale markte ding eweneens mee op grond van die doeltreffendheid en mededingendheid van volledige waar-
dekettings, nie individuele skakels nie.
Dit is van belang vir Suid-Afrika. Met ’n bevolking van ongeveer 63,5 miljoen wat met sowat 1,2% per jaar toeneem – terwyl ekonomiese groei steeds laer as bevolkingsgroei is – kan ons nie op die uitbreiding van die binnelandse mark staatmaak om ekonomiese groei aan te dryf nie. Ons moet mededingendheid verbeter en uitvoer na streeks- en internasionale markte verhoog, waar landbou ’n beduidende bydrae tot ekonomiese groei kan lewer.
Vir graanprodusente laat dit ’n strategiese vraag ontstaan. Graan is ’n kommoditeit wat wêreldwyd verhandel word met skaal, produktiwiteit, koste, logistiek en marktoegang wat fundamenteel tot mededingendheid is. Suid-Afrikaanse produsente het hul vermoë getoon om internasionaal mee te ding, maar hulle moet die strukturele nadele van grootmaatkommoditeitsmarkte trotseer, veral as dit kom by mededingers met groter skaal en laer logistieke koste. Ons moet dus vra hoe ons meer waarde uit elke geproduseerde ton kan skep.
Van graan na waarde
Dit is hier waar die verhouding tussen graan- en diereproduksie belangrik word. Graan kan uitgevoer of as dierevoer gebruik word vir hoëwaarde-diereproteïenprodukte wat by internasionale verbruikers byval vind. Ons noem dit “graan op bene”.
Die veevoerbedryf is nie bloot nog ’n mark vir graan nie, maar ’n roete na markte met hoë waarde. Gebaseer op jaarlikse gemiddeldes van die afgelope tien jaar, het produ-
sentelewerings van witmielies gemiddeld 7 156 759 ton per jaar beloop, waarvan 4 763 949 ton (67%) vir menslike verbruik en 1 138 808 ton (16%) vir dierevoer aangewend is. Lewering van geelmielies het oor dieselfde tydperk gemiddeld 6 427 817 ton per jaar beloop, waarvan 572 352 ton (9%) vir menslike verbruik en 4 551 115 ton (71%) vir dierevoer bestem was. Sojaboonlewerings was gemiddeld 1 720 079 ton per jaar, waarvan 22 968 ton (1,3%) vir menslike verbruik was, 1 421 877 ton (83%) gepers is vir die produksie van olie en oliekoek, en 155 539 ton (9%) vir dierevoer gebruik is. Dierevoer is dus ’n belangrike bestemming vir Suid-Afrikaanse graan en oliesade.
Dit beklemtoon ’n belangrike beginsel vir landboubeleid. Wanneer elke skakel sy eie belange ten koste van ander prioritiseer, word die hele waardeketting minder mede-
dingend. Ons moet wegbeweeg van ’n silo-teen-silo-benadering na een van waarde-
ketting teen waardeketting. Sodoende kan volhoubare opbrengste vir produsente, mededingende roumateriale vir veevoervervaardigers, bekostigbare voer vir veepro-
dusente, mededingende produksiekoste vir verwerkers en bekostigbare voedsel vir verbruikers verseker word – alles terwyl ekonomiese groei ondersteun word.
Mededingendheid strek toenemend verder as die plaashek, aangesien infrastruktuur-mislukkings bykomende koste en vertragings meebring. Ondoeltreffendheid in berging, vervoer, verwerking en verspreiding ondermyn mededingendheid, wat logistiek ’n prioriteit vir landboubeleid maak. Ons benodig mededingende paaie en spoorweë, funksionerende hawens, betroubare en bekostigbare energie, asook munisipaliteite wat basiese dienste aan landbou- en landelike ekonomieë kan lewer.
Regulering moet dieselfde beginsel volg aangesien voedselveiligheid en biosekuriteit nie onderhandelbaar is nie, maar dit moet ook ekonomiese aktiwiteit moontlik maak.
Graan SA se werk vir ’n meer risiko-gebaseerde en tegnologie-gedrewe benadering tot bedryfsversekering – insluitend verbeterde naspeurbaarheid en elektroniese oudits – illustreer hoe aanspreeklikheid en verbruikersvertroue versterk kan word terwyl onnodige duplisering verminder word. Wetenskap behoort te help om werklike risiko’s te bestuur; dit moenie produsente toegang tot veilige tegnologieë en innovasie ontsê nie.
Mededingendheid deur samewerking
Dalk is die grootste les dat ons die beginsel waarop ons die landboudebat organiseer moet verander. Ons fokus dikwels daarop om die bestaande ekonomiese koek te verdeel – ons uitdaging is om dit te laat groei. Suid-Afrika beskik oor merkwaardige bates, waaronder sonlig, grond, kundigheid in landbou, entrepreneurs, finansiële vermoë, gevestigde waardekettings en toegang tot Afrika- en wêreldmarkte. Ons moet hierdie voordele omskakel in mededingende produkte wat werksgeleenthede, beleggings, uitvoer en welvaart skep.
Geen kommoditeitsorganisasie kan logistiek, energie, handelsbeleid, infrastruktuur of biosekuriteit in isolasie oplos nie. Ons het groter samewerking nodig waar dit in nasionale belang is, terwyl ons voortgaan om mee te ding waar dit gepas is. Graan-
produsente, veevoervervaardigers, veeprodusente en verwerkers is nie afsonderlike ekonomiese stelsels nie, maar deel van een voedselstelsel, waar besluite in een deel van die ketting al die ander beïnvloed. Deur hierdie werklikheid te erken, kan ons ophou om individuele skakels te verdedig en ’n waardeketting bou wat wêreldwyd kan meeding.
Dit is die ware geleentheid vir Suid-Afrika. Die vraag is nie hoeveel graan geproduseer kan word nie, maar eerder hoeveel ekonomiese waarde, werk en geleenthede uit elke ton geskep kan word. Só word graan meer as net ’n kommoditeit – dit word ’n grondslag vir groei.
